Określenie szatan pochodzi od hebrajskiego satan – przeciwnik. Współgra to z przekonaniami chrześcijańskimi, islamskimi oraz żydowskimi, które uważają szatana za anioła który zbuntował się przeciwko Bogu i jest głównym sprawcą zła na świecie.
Zamiennie ze słowem szatan używa się upadły anioł, demon, diabeł. Ludzie to określenie rozumieją w dwojaki sposób, albo jako każdego upadłego anioła, albo jednego z nich – wtedy pisane jest wielką literą. W zależności od religii Szatan otrzymuje różne imiona: Azazel, Mastema, Gadriel, Satanel, anioł Edomu.

Często słowo Szatan jest tłumaczone jako  symbol, personifikację zła – jednak jest to niepoprawne z punktu widzenia religii wymienionych powyżej.
Szatan pojawił się w religii żydowskiej, gdy Żydzi znaleźli się w sferze wpływów zaratusztrianizmu (okres niewoli babilońskiej), co znalazło odzwierciedlenie m.in. w treści historii biblijnej o Ewie i wężu-szatanie.

Pod wpływem religii żydowskiej koncepcja Szatana pojawiła się w chrześcijaństwie (gdzie Szatan to przede wszystkim twórca zła) oraz islamie (gdzie Szatan odgrywa głównie rolę kusiciela).
W Starym Testamencie pojęcie Szatana pojawia się w znaczeniu przeciwnik, nieprzyjaciel, przeszkoda na drodze. Szatan występuje też jako oskarżyciel przed Bogiem. Nie jest przeciwnikiem Jahwe.
W późniejszym okresie Szatana łączy się z demonami jako jego poddanymi. Demony, zgodnie z zapisem w apokryficznej 1 Księdze Henocha, miały powstać z "bezprawnego obcowania aniołów z kobietami ludzkimi". Wtedy Szatana zaczyna się uważać za personifikację zła, podobną do perskiego Arymana.
Według Talmudu Szatan został stworzony szóstego dnia stworzenia. Pierwotnie był potężnym aniołem, wodzem chóru serafinów oraz cnót. Szatan zgodnie z popularnymi wyobrażeniami, ma dwa skrzydła. Jednak jako serafin powinien być przedstawiany jako istota z trzema parami skrzydeł.